امين همايون و حاجى محمد حسن واگذار نماييد - در نتيجه ، رسيدگى ، و تقلب و تدليس مسلم گرديد . » « 1 » ضرب سكه در ايران تا قبل از مشروطيت ، دولت تمام منابع درآمد را به اشخاص شياد و ماجراجو اجاره مىداد ، و آنها هم بدون توجه به منافع عمومى ، سعى مىكردند هرچه بيشتر ، از اين راهها بهره‌بردارى و سوءاستفاده نمايند . ظاهرا شاه در ارديبهشت‌ماه 1275 شمسى ( 1896 ميلادى ) ميزان مال الاجاره را از صد و پنجاه به دويست هزار تومان افزايش داده بود . اجاره‌داران هم تقاضا كردند كه ضرب سكهء مسين به ميزان غير محدود ، به آنها اجاره داده شود . در نتيجه ، پول مسى بتدريج ، رو به تنزل گذاشت بطوريكه يك قران پول سفيد با 25 شاهى پول سياه برابر شده بود . نقره در ايران پول سفيد و مس پول سياه ناميده مىشود . دولت براى استفادهء خود ، مقرر كرده بود كه مردم ماليات را به پول سياه ، ولى بجاى پول سفيد ، بپردازند . از طرفى ، شاه در بازار تنزل مصنوعى ايجاد مىكرد و مردم را مجبور مىكردند كه بجاى يك قران پول نقره دو قران پول سياه بپردازند . در نتيجه ، مردم مجبور مىشدند بجاى ده ميليون ، مبلغ بيست ميليون بعنوان ماليات بپردازند ، و شاه از اين ممر استفادهء كلانى مىكرد . بالاخره ، در نتيجهء اعتراض مردم ، معير الممالك كه از ضرابخانه سوءاستفادهء كلانى كرده بود ، معزول و اعتضاد السلطنه بجاى او منصوب شد . در همين ايام ، پشان « 2 » آلمانى را براى اصلاح وضع ضرابخانه استخدام كردند . او مىخواست مسكوكات را اعم از طلا و نقره و مس به سيستم اعشارى سكه زند و نظم و حسابى بوجود آورد . ولى دولت زيربار نرفت و پشان به كشور خود مراجعت نمود . بالاخره حكومت ايران ، با استفاده از ماشينهايى كه پشان داير كرده بود ، ضرابخانه را به امين السلطان اجاره داد ، و سكه‌هاى جديد به نام سكه‌هاى امين السلطان مشهور گرديد . پس از مرگ امين السلطان ، بار ديگر معيرها شروع به سوءاستفاده كردند و مقدار زيادى پول سياه سكه زدند . « 3 » كاساكوفسكى در يادداشت مورخهء 21 / 1 / 1275 شمسى خود مىنويسد : « تنزل نرخ [ پول ] مس در سراسر ايران ، هيجان وحشتناكى ايجاد كرده است . در اصفهان ، 80 شاهى برابر يك قران شده ؛ حتى چند روزى پول سياه منى معامله مىشد ؛ يعنى دو من پول سياه معادل 16 قران بود . در نتيجه ، معاملات را كد گرديد و دكانها بسته شد . » « 4 » بانك ملى در جريان نهضت مشروطيت ، مردم به اهميت بانك ملى و تأثير آن در استقلال اقتصادى كشور پىبردند و در راه ايجاد و تشكيل آن ، صميميت فراوان نشان دادند . براون مىنويسد : « صد نفر ، هريك پنج هزار تومان برابر هزار ليره

--> ( 1 ) . روزنامهء خاطرات اعتماد السلطنه ، پيشين . ص 952 . ( 2 ) . Pechan ( 3 ) . ر ك : خاطرات كلنل كاساكوفسكى ، پيشين . ص 30 - 27 . ( 4 ) . ر ك : همان . ص 32 .